كه نقاط ضعفى در آنها مشاهده مىشد منصرف شدن و تبديل صفات ناپسند به صفات و خويهاى حميده ، البته با توفيق و توجه و تأييد پروردگار متعال . و كمترين صفت و حالت يك فرد جاهل آنكه ، ادعاى علم و معرفت مىكند بدون آنكه اهل آن و سزاوار اين ادعاء باشد . وحد متوسط از صفات شخص جاهل آنكه به جهالت خود توجه نداشته و جاهل باشد ، و آن را به اصطلاح جهل مركب خوانند . و حد نهائى از جهل آنكه ، هر كجا علمى باشد انكار كند ، و با اهل فضل و دانش و معرفت پيوسته دشمنى نموده ، و از آنان بد گويى كند . و چيزى نيست كه اثبات وجود آن برگشت داشته باشد به نفى و نبودن آن ، مگر جهل و همچنين دنيا و حرص داشتن ، زيرا توجه پيدا كردن به جهل خود در حقيقت علم و نور است ، و خود اين معنى اثبات علم و نور كرده و نفى جهل مىكند ، و همچنين توجه داشتن به زندگى پست مادى يا به حريص شدن و رغبت داشتن به امور مادى ؛ زيرا اين توجه نيز برگشت دارد به علم و نور و معرفت پيدا كردن . و اين سه موضوع در حقيقت به يك معنى بر مىگردد ، زيرا هر كجا جهالت باشد قلب آدمى تيره و تاريك و محجوب از نور و معرفت و روشنايى است ، و چنين آدمى قهرا در محيط تاريك و محدود و مادى دنيوى زندگى كرده ، و پيوسته حريص به چنين زندگى خواهد بود . [ ( شرح ) ] در اين باب براى معرفت پيدا كردن به جهل علائمى ذكر شده است : 1 - تيرگى و تاريكى و گرفتگى قلب : در مقابل نورانيت و انشراح كه با رفع جهل و رو آوردن علم حاصل مىشود . 2 - توجه نداشتن و آگاه نبودن از عيوب و نقايص و حجابهاى نفس خود ، و آنها را پسند كردن و در صدد رفع آنها بر نيامدن . 3 - توجه پيدا نكردن به عيوب ديگران ، و از آنها انتقاد كردن و بدگويى نمودن ،